Bảng Tra Cứu Prefix, Suffix & Root — Xây Vocabulary Như Chuyên Gia

1Cách Dùng Bảng Này — 3 Bước Decompose Từ Mới

Bạn gặp từ "unprecedented" trong bài đọc. Thay vì tra từ điển ngay, hãy tách:

un- + pre- + ced + -ent + -ed

Tra bảng: un- = phủ định, pre- = trước, -ced- = đi, -ent = adj suffix.

Kết hợp: "chưa từng xảy ra trước đó". Xong — chưa cần từ điển.

3 bước decompose

Tách prefix (nếu có) → tra bảng Section 2
Identify root → tra bảng Section 4
Tách suffix → tra bảng Section 3 → xác định word class

un-predict-able

inter-nation-al-ize

dis-agree-ment

Đây là bảng TRA, không phải bảng THUỘC. Dùng hàng ngày khi gặp từ mới → dần dần internalize.

Morphology & Word Building · Derivational Morphemes

230+ Common Prefixes

Phủ định (Negation)

Prefix	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3	Ghi chú
un-	không	unhappy	unclear	undo	Phổ biến nhất
in-	không	incomplete	invisible	inadequate	Biến thể: im-/il-/ir-
im-	không	impossible	immature	imbalance	Trước b, m, p
il-	không	illegal	illiterate	illogical	Trước l
ir-	không	irregular	irresponsible	irrelevant	Trước r
dis-	không/ngược	disagree	disconnect	dishonest
non-	không	nonsense	non-fiction	non-verbal
a-	không (Greek)	amoral	asymmetric	atypical
anti-	chống	antibody	antisocial	anti-war
counter-	chống/ngược	counterattack	counterproductive	counterclaim

Đảo ngược (Reversal)

Prefix	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
un-	đảo ngược	undo	unpack	untie
de-	gỡ/bỏ	decode	defrost	decompose
dis-	tháo rời	disconnect	disassemble	disarm

Mức độ (Degree)

Prefix	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
over-	quá mức	overwork	overestimate	overcrowded
under-	dưới mức	underestimate	underpay	underrated
super-	siêu	superhuman	supernatural	superpower
sub-	dưới	subway	substandard	submarine
out-	vượt	outperform	outnumber	outrun
hyper-	cực kỳ	hyperactive	hypersensitive	hyperlink
ultra-	cực	ultramodern	ultraviolet	ultrasound
extra-	ngoài/thêm	extraordinary	extracurricular	extraterrestrial

Thời gian & Thứ tự (Time/Order)

Prefix	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
pre-	trước	preview	prehistoric	predict
post-	sau	postwar	postgraduate	postpone
re-	lại	rewrite	reconsider	rebuild
ex-	cũ/trước	ex-president	ex-wife	export
fore-	trước/dự	forecast	foresee	forehead
neo-	mới	neoclassical	neoliberal	neonatal

Số lượng (Number)

Prefix	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
mono-/uni-	một	monolingual	uniform	monotone
bi-/di-	hai	bilingual	dioxide	bicycle
tri-	ba	triangle	trilogy	tripod
multi-/poly-	nhiều	multicultural	polygon	multilingual
semi-/hemi-	nửa	semicircle	hemisphere	semifinal

Kích thước (Size)

Prefix	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
micro-	rất nhỏ	microscope	microchip	microorganism
macro-	rất lớn	macroeconomics	macroscopic	macrobiotic
mini-	nhỏ	minibus	minimize	miniature
mega-	cực lớn	megastore	megabyte	megacity
nano-	siêu nhỏ	nanotechnology	nanometer	nanoparticle

Mối quan hệ (Relationship)

Prefix	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
co-	cùng	coworker	cooperate	coexist
inter-	giữa/lẫn nhau	international	interact	interconnect
trans-	xuyên qua	transatlantic	transform	transplant
cross-	chéo/giao	cross-cultural	crossroads	cross-reference
intra-	bên trong	intranet	intravenous	intramural

Thái độ (Attitude)

Prefix	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
pro-	ủng hộ	pro-democracy	proactive	pro-choice
mis-	sai	misunderstand	misuse	mislead
mal-	xấu/hỏng	malfunction	malpractice	malnutrition
pseudo-	giả	pseudoscience	pseudonym	pseudo-intellectual

330+ Common Suffixes

Verb → Noun (hành động/kết quả)

Suffix	Output	Ví dụ	Gốc
-tion/-sion	noun	creation, decision	create, decide
-ment	noun	development, achievement	develop, achieve
-ance/-ence	noun	performance, existence	perform, exist
-al	noun	arrival, refusal	arrive, refuse
-age	noun	breakage, marriage	break, marry
-ure	noun	failure, exposure	fail, expose
-ery	noun	discovery, robbery	discover, rob
-ing	noun	building, painting	build, paint

Verb → Noun (người/agent)

Suffix	Output	Ví dụ	Gốc
-er/-or	person	teacher, actor	teach, act
-ant/-ent	person	assistant, student	assist, study
-ee	person (nhận)	employee, trainee	employ, train
-ist	person (chuyên)	typist, scientist	type, science

Adj → Noun

Suffix	Output	Ví dụ	Gốc
-ness	noun	happiness, kindness	happy, kind
-ity/-ty	noun	creativity, safety	creative, safe
-dom	noun	freedom, boredom	free, bore
-th	noun	warmth, growth	warm, grow

Noun → Noun (trạng thái/hệ thống/quan hệ)

Suffix	Nghĩa	Ví dụ	Ghi chú
-ism	Ideology/hệ thống/thực hành	capitalism, socialism, Buddhism, optimism, journalism, tourism	Kết hợp với -ist (người): capitalism → capitalist
-ship	Trạng thái/kỹ năng/quan hệ	friendship, leadership, membership, partnership, citizenship, scholarship	Gốc Old English. "scholarship" = học bổng (trạng thái học giả)
-hood	Giai đoạn/cộng đồng/trạng thái	childhood, manhood, neighbourhood, brotherhood, adulthood, likelihood	Gốc Old English. "likelihood" = khả năng (state of being like)

-ism → -ist cặp đôi: capitalism → capitalist | Buddhism → Buddhist | journalism → journalist | optimism → optimist | terrorism → terrorist

→ Học một = biết hai từ.

Noun/Adj → Adj

Suffix	Output	Ví dụ	Gốc
-ful	adj (có)	hopeful, beautiful	hope, beauty
-less	adj (không)	hopeless, careless	hope, care
-ous/-ious	adj	dangerous, ambitious	danger, ambition
-al	adj	natural, professional	nature, profession
-ive	adj	active, creative	act, create
-ic	adj	scientific, dramatic	science, drama
-ish	adj	childish, selfish	child, self
-able/-ible	adj (có thể)	comfortable, accessible	comfort, access
-y	adj	rainy, healthy	rain, health
-ary	adj	legendary, revolutionary	legend, revolution

Adj → Adv

Suffix	Output	Ví dụ	Ngoại lệ
-ly	adv	quickly, carefully	good→well, fast→fast, hard→hard

Noun/Adj → Verb

Suffix	Output	Ví dụ	Gốc
-ize/-ise	verb	modernize, realize	modern, real
-ify	verb	simplify, classify	simple, class
-en	verb	widen, strengthen	wide, strength
-ate	verb	activate, motivate	active, motive

Stress: Không đổi (suffix giữ nguyên stress)

Suffix	Ví dụ	Stress
-ment	dEvelopment	✅ không đổi
-ness	HAppiness	✅
-ful	BEAUtiful	✅
-less	CAreless	✅
-ly	QUIetly	✅
-er/-or	TEAcher	✅
-ing	INteresting	✅
-able	comFORTable	✅

Stress: Đổi (stress nhảy về trước suffix)

Suffix	Ví dụ	Stress nhảy
-tion/-sion	inforMAtion	✅ stress ngay trước suffix
-ic	scienTIfic	✅
-ity	univerSIty	✅
-ial/-ual	ofFIcial	✅
-ious/-eous	mysTErious	✅

Stress: Trên chính suffix

Suffix	Ví dụ	Stress
-ee	employEE	✅ trên suffix
-eer	volunTEER	✅
-ese	JapanESE	✅
-esque	picturESQUE	✅
-ette	cassETTE	✅

Kết thúc -tion → noun. Kết thúc -ize → verb. Kết thúc -ful → adj. Kết thúc -ly → adv. Bốn rule này cover 80% trường hợp.

4100+ Latin/Greek Roots — Tra Cứu Toàn Diện

Nhóm Hành Động (Action)

Root	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
dict	nói	predict	dictate	verdict
scrib/script	viết	describe	prescribe	manuscript
duc/duct	dẫn	produce	conduct	introduce
port	mang	transport	export	portable
mit/mis	gửi	transmit	submit	mission
vert/vers	quay	convert	reverse	universe
pos/pon	đặt	compose	position	postpone
ced/cess	đi	proceed	succeed	access
fac/fact/fect	làm	factory	effect	manufacture
mov/mot	di chuyển	movement	emotion	motivate
rupt	vỡ	erupt	interrupt	corrupt
tract	kéo	attract	extract	contract
pel/puls	đẩy	compel	repulse	expel
gen	sinh ra	generate	genetic	genius
struct	xây dựng	construct	instruct	infrastructure
form	hình thành	transform	reform	inform
grad/gress	bước	progress	graduate	aggressive
ject	ném	project	reject	inject

Nhóm Cảm Giác & Nhận Thức (Perception & Cognition)

Root	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
spec/spect	nhìn	inspect	spectacle	perspective
vid/vis	thấy	visible	video	evidence
aud	nghe	audience	audio	auditorium
sent/sens	cảm	sentiment	sensitive	sensation
cogn/gnos	biết	recognize	diagnosis	cognition
cred	tin	credit	credible	incredible
mem/ment	nhớ/nghĩ	memory	mental	remember
log/logue	nói/lý	dialogue	logic	monologue
path	cảm nhận	sympathy	empathy	pathology

Nhóm Mô Tả (Description)

Root	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
bene	tốt	benefit	benevolent	beneficial
mal	xấu	malfunction	malicious	malware
magn	lớn	magnificent	magnify	magnitude
min	nhỏ	minimum	minimize	minor
nov	mới	novel	innovate	renovate
prim/proto	đầu tiên	primary	prototype	primitive
multi	nhiều	multiple	multiply	multimedia
omni	tất cả	omnipotent	omnivore	omniscient
pan	toàn bộ	pandemic	panorama	pan-Asian
auto	tự	automatic	autonomous	autobiography
bio	sống	biology	biography	biodiversity
chrono	thời gian	chronology	chronic	synchronize
geo	đất	geography	geology	geopolitics
graph/gram	viết/vẽ	photograph	diagram	biography
hydro	nước	hydrogen	dehydrate	hydroelectric
phon	âm thanh	telephone	phonetics	microphone
photo	ánh sáng	photograph	photosynthesis	photon
tele	xa	television	telephone	telepathy
therm	nhiệt	thermometer	thermal	thermostat

Nhóm Xã Hội (Society)

Root	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
dem/demo	dân	democracy	demographics	epidemic
civ	công dân	civilization	civil	civilian
jur/jus	luật	jury	justice	jurisdiction
liber	tự do	liberty	liberal	liberate
reg	cai trị	regulate	regime	region
voc/voke	gọi	vocabulary	invoke	provoke

Nhóm Thân Thể & Sự Sống (Body & Life)

Root	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
corp/corpus	thân thể	corporation	corpse	incorporate
man/manu	tay	manual	manufacture	manuscript
ped/pod	chân	pedestrian	podium	expedite
cap/capit	đầu	capital	captain	decapitate
card/cord	tim	cardiac	cardiology	record
derm	da	dermatology	epidermis	hypodermic
dent	răng	dental	dentist	denture
psych	tâm trí	psychology	psychosis	psychiatry
anim	hồn/sinh khí	animation	animal	inanimate
vit/viv	sống	vital	survive	vivid
mort	chết	mortal	immortal	mortuary

Nhóm Không Gian & Chuyển Động (Space & Movement)

Root	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
loc	nơi chốn	location	local	dislocate
migr	di chuyển	migrate	immigration	emigrate
nav	tàu/dẫn đường	navigate	navy	naval
terr/terra	đất	territory	terrain	terrarium
aqua/aque	nước	aquatic	aqueduct	aquarium
aer/aero	không khí	aerodynamics	aerospace	aerate
alt	cao	altitude	altimeter	exalt
centr	trung tâm	central	concentrate	eccentric
curs/curr	chạy	current	cursor	curriculum
ambul	đi bộ	ambulance	perambulate	somnambulate

Nhóm Phẩm Chất & Giá Trị (Qualities & Values)

Root	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
fid	niềm tin	confident	fidelity	infidel
ver	thật	verify	verdict	verity
val/vail	giá trị/mạnh	value	valid	prevail
grat	biết ơn/vui	gratitude	congratulate	gratifying
clar	rõ ràng	clarify	declare	clarity
luc/lum	ánh sáng	lucid	illuminate	luminary
fort	mạnh	fortify	effort	comfortable
flex/flect	uốn cong	flexible	reflect	deflect
mut	thay đổi	mutation	commute	permutation

Nhóm Tư Duy & Giao Tiếp (Thought & Communication)

Root	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
phil	yêu/thích	philosophy	philanthropist	bibliophile
soph	khôn ngoan	sophisticated	sophomore	philosophy
doct	dạy	doctor	doctrine	document
verb	từ ngữ	verbal	verbose	proverb
son	âm thanh	sonic	resonance	consonant
nomin	tên/đặt tên	nominate	nominal	denomination
sign	dấu hiệu	signal	signature	significant
simil/simul	giống	similar	simulate	assimilate

Nhóm Thiên Nhiên & Khoa Học (Nature & Science)

Root	Nghĩa	Ví dụ 1	Ví dụ 2	Ví dụ 3
ast/astro	ngôi sao	astronomy	disaster	asteroid
cosm	vũ trụ	cosmos	cosmopolitan	cosmetic
lith	đá	lithography	monolith	Neolithic
pyr	lửa	pyramid	pyrotechnic	pyromania
cryo	lạnh	cryogenics	cryotherapy	cryopreserve
crypt	ẩn giấu	cryptography	encrypt	crypt
eco	môi trường sống	ecology	ecosystem	economics
techn	kỹ năng/nghệ thuật	technology	technique	technical
vor	ăn ngấu nghiến	carnivore	devour	voracious
carn	thịt	carnivore	carnival	incarnate

Biết 100+ roots = decode hàng ngàn từ academic. ROI cao nhất trong học vocabulary.

5Cheat Sheet — Decompose Từ Mới Trong 30 Giây

Flowchart

Gặp từ mới → có prefix quen không? → Tách ra, tra Section 2
Phần còn lại → có root quen không? → Tra Section 4
Có suffix không? → Tra Section 3 → biết word class
Ghép: prefix meaning + root meaning + word class = nghĩa đoán
Verify bằng context hoặc từ điển

Ví dụ thực hành

unprecedented = un- (không) + pre- (trước) + ced (đi) + -ent (adj) + -ed → "chưa từng xảy ra trước đó"

intercontinental = inter- (giữa) + continent + -al (adj) → "giữa các lục địa"

decentralization = de- (gỡ) + centr (trung tâm) + -al (adj) + -ize (verb) + -ation (noun) → "quá trình phân quyền"

counterproductive = counter- (ngược) + pro- (trước) + duct (dẫn) + -ive (adj) → "phản tác dụng"

disproportionate = dis- (không) + pro- (trước) + port (mang) + -ion + -ate (adj) → "không cân xứng"

20 từ academic để luyện

Từ	Tách	Nghĩa đoán
infrastructure	infra- + struct + -ure	cơ sở hạ tầng
misinterpretation	mis- + inter- + pret + -ation	hiểu sai
oversimplification	over- + simpl + -ify + -cation	đơn giản hóa quá mức
predetermined	pre- + de- + termin + -ed	đã được quyết định trước
uncharacteristic	un- + character + -istic	không đặc trưng
interdisciplinary	inter- + disciplin + -ary	liên ngành
disproportionately	dis- + pro- + port + -ion + -ate + -ly	không cân xứng
incomprehensible	in- + com- + prehens + -ible	không thể hiểu
reconceptualize	re- + con- + cept + -ual + -ize	nhìn nhận lại
multidimensional	multi- + dimension + -al	đa chiều

Gặp từ mới → tách morphemes → tra bảng → đoán nghĩa. 30 giây thay vì 30 phút tra từ điển. Làm mỗi ngày = vocabulary tự nhân lên.

Morphology & Word Building · Derivational Morphemes · Compounding Word Formation · Corpus Linguistics

Luyện Tập — Practice Framework

Áp dụng ngay với material bạn đang dùng hàng ngày (email, news, podcast) — không cần textbook.

Bước 1: Mỗi ngày gặp 1-2 từ mới → decompose dùng bảng trong bài

Bước 2: Mỗi tuần chọn 3 roots → tìm tất cả từ chứa root đó → ghi vào word family notebook

Bước 3: Sau 3 tháng: ~100 roots, ~1000+ từ decode được

Metric đo tiến bộ: % từ academic mới bạn đoán đúng nghĩa trước khi tra — mục tiêu >70%